Bạn thức dậy chỉ để nhận thấy mình không thể di chuyển? Đây chính là lúc bạn nên tìm hiểu về chứng tê liệt khi ngủ và phương pháp điều trị phù hợp.
Đó quả thực là cơn ác mộng: bạn thức dậy chỉ để nhận thấy mình không thể di chuyển cơ thể. Bạn bắt đầu hoảng sợ và điên cuồng nhìn xung quanh để chắc chắn không ai trong phòng đang giữ bạn lại. Bạn không thể nói hay tạo ra bất kỳ âm thanh nào. Bạn không thể làm được bất cứ điều gì và bị tê liệt.
Sau vài phút hoặc thậm chí chỉ vài giây, trải nghiệm đáng sợ đã qua. Bạn thoải mái ngọ nguậy các ngón tay, nhận ra rằng bóng dáng cao chót vót trong góc chỉ là cây cảnh và để nhịp tim ổn định trở lại bình thường.
Nếu đã từng trải qua hiện tượng kỳ lạ này, bạn sẽ biết nó đáng lo ngại như thế nào, nhưng có thể không nhận ra nó có một cái tên khác. Bạn mất đi khả năng di chuyển cơ thể khi thức dậy hoặc ngủ thiếp đi, thường đi kèm với ảo giác. Hiện tượng này được gọi là tê liệt khi ngủ.
Trong bài viết này, chúng ta sẽ đi sâu tìm hiểu chính xác chứng tê liệt khi ngủ là gì, ai có nguy cơ mắc cao nhất và các phương pháp điều trị hiệu quả.
Tìm hiểu điều gì xảy ra với chứng tê liệt khi ngủ
Để hiểu được tình trạng tê liệt khi ngủ, điều cần thiết là phải hiểu về giấc ngủ Chuyển động mắt nhanh (REM) và giấc ngủ không REM. Khi ngủ, chúng ta phải trải qua các giai đoạn khác nhau của giấc ngủ không REM và REM.
Chúng ta bắt đầu với giấc ngủ không REM, chiếm khoảng 75% tổng thời gian ngủ trước khi chuyển sang giấc ngủ REM. Sau đó, chúng tôi bắt đầu lại chu kỳ và chuyển từ giấc ngủ REM sang giấc ngủ không REM. Một chu kỳ giấc ngủ REM và không REM như vậy kéo dài khoảng 90 phút.
Các nhà khoa học vẫn còn nhiều điều để tìm hiểu về chứng tê liệt khi ngủ. Mặc dù họ không hiểu chính xác tại sao tình trạng này xảy ra, nhưng vẫn nhận thức chính xác những gì đang xảy ra. Tình trạng này được phân loại là bệnh mất ngủ giả, (parasomnia) hoặc chứng rối loạn giấc ngủ gây ra những hành vi bất thường khi ngủ. Do liên quan đến giấc ngủ REM nên nó được phân loại cụ thể hơn là chứng mất ngủ REM.
Khi bạn chìm vào giấc ngủ, cơ thể sẽ chuyển sang trạng thái thư giãn. Trong giai đoạn ngủ REM, bộ não của bạn trở nên sống động với nhiều hoạt động. Đây là khi bạn mơ, và đôi mắt dù đã nhắm vẫn di chuyển tới lui rất nhanh. Đồng thời, cơ bắp của bạn chuyển sang trạng thái gần như tê liệt được gọi là atonia. Trong atonia, tất cả các chuyển động tự nguyện dừng lại, trong khi các chuyển động không tự nguyện (tức là thở) vẫn tiếp tục.
Đúng lúc cơ bắp mất trương lực là điều tốt. Nếu bạn không thể di chuyển hay thực hiện giấc mơ, điều này có thể gây hại cho chính bạn hoặc người khác. Thông thường giấc ngủ atonia và REM đi đôi với nhau, bạn sẽ không phải trải nghiệm cái này mà không có cái kia. Tuy nhiên, khi cả 2 không hoạt động song song, rối loạn giấc ngủ như nói chuyện và cử động (giấc ngủ REM không mất trương lực) và tê liệt khi ngủ (mất trương lực mà không có giấc ngủ REM) có thể xảy ra. Tiến sĩ Renske Lok cho rằng, đó là dấu hiệu cho thấy cơ thể bạn không chuyển động trơn tru qua các giai đoạn giấc ngủ khác nhau.
Các đợt tê liệt khi ngủ xảy ra bên ngoài giấc ngủ khi ngủ quên hoặc khi thức dậy. Với tình trạng tê liệt khi ngủ do thôi miên hoặc trước khi ngủ, atonia chiếm lấy cơ thể khi bạn chìm vào giấc ngủ trước khi tâm trí đạt đến trạng thái REM. Tình trạng tê liệt khi ngủ do thôi miên hoặc sau khi ngủ xảy ra theo hướng ngược lại, khi tình trạng mất trương lực kéo dài sau giai đoạn REM lúc bạn thức dậy.
Các triệu chứng bóng đè bao gồm:
- Mất khả năng di chuyển tạm thời
- Mất khả năng nói
- Khó thở
- Sợ hãi hoặc lo lắng
- Áp lực đè lên ngực
- Ảo giác
Dù chứng tê liệt khi ngủ khá đáng sợ, bạn có thể yên tâm rằng nó không nguy hiểm về thể chất. Ngoài ra, tình trạng tê liệt khi ngủ diễn ra trong thời gian ngắn và tạm thời. Mỗi đợt kéo dài đâu đó từ vài giây đến vài phút.
Nỗi kinh hoàng của ảo giác
Trạng thái thức – ngủ kết hợp gây tê liệt giấc ngủ có thể ảnh hưởng đến tâm trí cũng như cơ thể. Bạn hoàn toàn tỉnh táo và nhận thức được những gì đang xảy ra, nhưng tâm trí không thể hoạt động từ giấc ngủ REM, nơi những giấc mơ sống động xảy ra. Chính trong trạng thái mờ ảo này, ảo giác, còn được gọi là ác mộng khi thức giấc trở thành hiện thực.
Có tới 75% các đợt tê liệt khi ngủ bao gồm ảo giác. Những nhận thức quá thực tế này có thể bao gồm các yếu tố thị giác, thính giác hoặc cảm giác. Nhưng đôi khi, chúng chỉ đơn giản là thực tế biến đổi thành, chẳng hạn cây trồng trong nhà qua tâm trí biến thành nhân vật đáng sợ trong góc nhà. Một số trường hợp khác bao gồm cả cảm giác vật lý.
Hypnagogic và áo giác thôi miên – nghĩa là trạng thái ảo giác xảy ra trong quá trình chuyển đổi giữa thức và ngủ – gồm 3 loại:
- Kẻ đột nhập: Bạn có thể cảm nhận được sự hiện diện đầy đe dọa trong phòng ngủ. Thậm chí, bạn có thể nghe thấy những âm thanh như tiếng bước chân hoặc các dấu hiệu khác cho thấy bạn không ở một mình.
- Bóng đè: Áp lực đè lên ngực, cảm giác nghẹt thở, khó thở, thậm chí đau đớn thường xuyên xuất hiện, cùng với cảm giác ai đó hoặc thứ gì đó đè lên, đẩy bạn xuống.
- Cảm giác – vận động: Còn được gọi là “trải nghiệm cơ thể bất thường”, bạn có thể cảm thấy như thể mình đang rơi, bay, lơ lửng, thậm chí có trải nghiệm ngoài cơ thể.
Số liệu trên thế giới
Mặc dù ước tính giữa các nghiên cứu rất khác nhau, nhưng một phân tích cho rằng khoảng 8% dân số nói chung đã từng bị tê liệt khi ngủ ít nhất một lần. Tình trạng này thậm chí còn phổ biến hơn đối với sinh viên và những người được chăm sóc tâm thần, với tỷ lệ sự cố lần lượt khoảng 32% và 28%.
Trên toàn thế giới, các nhà nghiên cứu đã ghi lại hơn 100 thuật ngữ hiện tại và lịch sử để mô tả tình trạng tê liệt khi ngủ, nhiều thuật ngữ trong số đó phản ánh trải nghiệm phổ quát.
Sợ hãi và hạnh phúc trong giấc ngủ tê liệt
Sợ hãi là cảm giác phổ biến trong chứng tê liệt khi ngủ. Điều này không có gì đáng ngạc nhiên do sự kết hợp mạnh mẽ giữa trạng thái bất động và ảo giác đe dọa. Trong một nghiên cứu, 98% người tham gia báo cáo cảm thấy sợ hãi sau một lần trải nghiệm.
Tuy nhiên, trong một số trường hợp, bóng đè có thể dễ chịu hơn. Những trải nghiệm bóng đè thường liên quan đến ảo giác vận động như lơ lửng hoặc bay.
Hiểu về nguy cơ bị tê liệt khi ngủ
Chứng tê liệt khi ngủ có thể biểu hiện như triệu chứng của các tình trạng sức khỏe khác hoặc của chính nó. Trong trường hợp đó, nó được gọi là chứng tê liệt khi ngủ bị cô lập. Trong khi các nhà khoa học vẫn chưa xác định được nguyên nhân của tình trạng này, họ đã bắt đầu xác định hoàn cảnh có thể dẫn đến tình trạng này.
Chứng tê liệt khi ngủ thường được liệt kê là triệu chứng của chứng ngủ rũ, một chứng rối loạn giấc ngủ khiến người bệnh đột nhiên buồn ngủ vào ban ngày. Các sự kiện và rối loạn giấc ngủ khác (gồm ác mộng, mất ngủ, khó thở khi ngủ) và rối loạn sức khỏe tâm thần (gồm rối loạn căng thẳng sau chấn thương – PTSD – và lo lắng, thậm chí căng thẳng cao độ) cũng liên quan đến tỷ lệ mắc chứng tê liệt khi ngủ cao hơn.
Chất lượng giấc ngủ kém là một trong những yếu tố dự báo tốt nhất cho các đợt tê liệt khi ngủ. Giấc ngủ không đều hoặc bị gián đoạn, thường là do đi du lịch, làm qua đêm hoặc các trường hợp khác có thể dẫn đến các đợt tê liệt khi ngủ. Tư thế nằm ngửa khi ngủ và sử dụng một số loại thuốc cũng làm tăng nguy cơ này.
Chứng tê liệt khi ngủ ảnh hưởng đến cả 2 giới, không có bằng chứng rõ ràng nào cho thấy một giới gặp phải tình trạng này thường xuyên hơn giới kia. Dân tộc và tuổi tác có thể là những yếu tố rủi ro: Người da trắng dường như có nguy cơ mắc chứng tê liệt khi ngủ thấp hơn một chút so với những người thuộc các chủng tộc khác, đồng thời sinh viên có tỷ lệ mắc chứng tê liệt khi ngủ cao hơn so với dân số nói chung.
Cuối cùng, di truyền gia đình cũng là một trong những nguyên nhân. Trong các nhà khoa học vẫn chưa xác định được ảnh hưởng của di truyền đối với chứng tê liệt khi ngủ, một số bằng chứng đã chỉ ra mối liên hệ này. Tuy nhiên, tiến sĩ Lok cho biết, chứng tê liệt khi ngủ có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, nhưng các triệu chứng đầu tiên thường xuất hiện ở thời thơ ấu, thanh thiếu niên hoặc thanh niên.
Chiến đấu với nỗi sợ hãi: Chẩn đoán và điều trị chứng tê liệt khi ngủ
Chẩn đoán chứng tê liệt khi ngủ và các tình trạng cơ bản
Đối với hầu hết mọi người, bóng đè không cần chẩn đoán. Tuy nhiên, các cơn tê liệt khi ngủ thường xuyên có thể chỉ ra hoặc phát triển thành vấn đề lớn hơn, đặc biệt khi ảo giác tái diễn dẫn đến lo lắng về giấc ngủ. Hơn nữa, chứng tê liệt giấc ngủ bị cô lập tái phát (RISP) tự nó đã là một điều kiện được công nhận.
Không có xét nghiệm nào để chẩn đoán chắc chắn chứng tê liệt khi ngủ. Các bác sĩ đa khoa có thể sử dụng một số phương pháp để xác định xem bạn đang bị RISP hay một tình trạng tiềm ẩn nào đó.
Bác sĩ thường yêu cầu bệnh nhân ghi lại nhật ký giấc ngủ. Điều này giúp theo dõi và xác định các kiểu ngủ tổng thể của bạn liên quan đến chứng tê liệt khi ngủ theo thời gian. Nếu nghi ngờ chứng ngủ rũ, bác sĩ có thể yêu cầu bạn theo dõi tình trạng buồn ngủ ban ngày cũng như giấc ngủ ban đêm.
Các đánh giá lịch sử y tế trước của bạn cũng có thể hữu ích. Việc nắm rõ tiền sử rối loạn giấc ngủ của gia đình, bất kỳ loại thuốc nào bạn đang dùng hoặc các triệu chứng khác đang gặp phải chính là chìa khóa để xác định nguyên nhân khiến bạn bị tê liệt khi ngủ.
Trong một số trường hợp, một nghiên cứu về giấc ngủ, còn được gọi là kỹ thuật đa ký giấc ngủ có thể được đề nghị. Những nghiên cứu này được khuyến nghị nếu bác sĩ nghi ngờ rằng bạn đang gặp vấn đề giấc ngủ khác. Các nghiên cứu giấc ngủ được thực hiện bởi các chuyên gia theo dõi hoạt động thể chất và tinh thần trong khi bạn ngủ. Những nghiên cứu này sẽ theo dõi dữ liệu liên quan đến sóng não, chuyển động mắt và nhịp thở của bạn.
Điều trị chứng tê liệt khi ngủ
Khi các phương pháp chẩn đoán phát hiện ra các vấn đề liên quan như chứng ngủ rũ hoặc lo lắng, phương thức điều trị bằng thuốc hoặc liệu pháp có thể giúp giải quyết tình trạng tê liệt khi ngủ tái diễn. Một cách phổ biến khác để kiểm soát chứng tê liệt khi ngủ là giảm căng thẳng và cải thiện vệ sinh giấc ngủ.
Các cách để giảm mức độ căng thẳng bao gồm:
- Tham gia các hoạt động thể chất thường xuyên (điều này cũng góp phần cải thiện giấc ngủ, nhưng đảm bảo không thực hiện vào tối muộn!).
- Dành thời gian để tập trung vào bản thân và làm những điều bạn thích.
- Dành thời gian với bạn bè và gia đình.
- Thực hành lòng biết ơn.
Ngoài ra, đây là 5 lời khuyên để cải thiện chất lượng giấc ngủ của bạn:
- Thực hiện theo lịch trình giấc ngủ phù hợp.
- Tạo môi trường ngủ thoải mái.
- Quản lý thời gian trên màn hình trước khi ngủ.
- Dành thời gian bên ngoài mỗi ngày, lý tưởng nhất là giờ ăn trưa.
- Thiết lập thói quen đi ngủ, còn gọi là vệ sinh giấc ngủ cơ bản.
Ngay cả khi bạn đã nỗ lực hết sức, những phương pháp này không thể đảm bảo tình trạng tê liệt khi ngủ không xảy đến với bạn nữa. Đối với những khoảnh khắc đó, hãy thử 4 bước dưới đây để vượt qua khó khăn:
Đánh giá tình huống. Xác định rằng bạn đang bị tê liệt khi ngủ, một tình trạng bình thường không thể gây hại cho bạn. Bạn nên nhắc nhở bản thân rằng bóng đè chỉ là tạm thời, và ảo giác là không có thật.
- Tránh xa nỗi sợ hãi. Do bóng đè là bình thường và không thể gây hại cho bạn, không có lý do gì để sợ hãi.
- Chuyển trọng tâm vào bên trong. Tập trung sự chú ý của bạn vào một ký ức tích cực hoặc hơi thở, bỏ qua cảm giác cơ thể hoặc bất cứ thứ gì bạn cảm nhận được trong phòng.
- Thư giãn cơ bắp của bạn. Thay vì chiến đấu với sự tê liệt, hãy cho thả lỏng cơ thể.
Thường xuyên thực hành 4 bước này sẽ giúp bạn nhớ lại chúng khi cần nhất, trước khi cơn hoảng loạn và sợ hãi xâm chiếm. Ngủ cùng một ai đó có thể giúp bạn thoát khỏi tình trạng tê liệt khi nó xảy ra.
Câu hỏi thường gặp
Điều gì xảy ra khi bạn bị tê liệt lúc ngủ?
Trong giai đoạn tê liệt khi ngủ, bạn cảm thấy tỉnh táo nhưng không thể di chuyển như thể vẫn đang ngủ. Những người đang bị tê liệt khi ngủ cũng cảm thấy như thể họ bị nghẹt thở và khó thở. Những giai đoạn tê liệt giấc ngủ này có thể xảy ra khi bạn đang ngủ hoặc thức dậy.
Làm thế nào tôi có thể ngừng tê liệt khi ngủ?
Một thói quen ngủ lành mạnh có thể giảm thiểu khả năng bị tê liệt khi ngủ. Ngủ đủ giấc và bắt đầu ngủ vào cùng một thời điểm mỗi đêm. Bạn nên tập thể dục hàng ngày (nhưng không muộn) và thiết lập thói quen vệ sinh giấc ngủ lành mạnh cũng giúp bạn ngủ ngon hơn vào ban đêm.
Đồng thời, bạn cũng nên chuẩn bị các chiến lược đối phó với tình trạng tê liệt khi ngủ. Đừng quên nhắc nhở bản thân rằng các tác động chỉ là tạm thời và bạn sẽ sớm di chuyển trở lại.
Làm thế nào để tình trạng tê liệt khi ngủ kết thúc?
Các đợt tê liệt khi ngủ thường sẽ tự kết thúc. Một cái chạm từ người khác hoặc nghe thấy giọng nói của họ cũng giúp bạn thoát khỏi tình trạng tê liệt khi ngủ. Các cơn tê liệt khi ngủ tương đối ngắn, chỉ kéo dài vài giây đến vài phút.
Bạn có thể thở khi bị tê liệt khi ngủ không?
Có, nếu đang trải qua giai đoạn tê liệt khi ngủ, bạn sẽ tiếp tục thở mặc dù điều đó đôi khi như một sự đấu đấu tranh. Khi bị tê liệt, có vẻ hơi thở của bạn cũng bị hụt như có vật nặng đè lên ngực. Cảm giác không thể thở được sẽ làm tăng cảm giác hoảng loạn và sợ hãi mà một người cảm thấy trong giai đoạn tê liệt khi ngủ.
Bất cứ ai cũng có thể bị tê liệt khi ngủ đúng không?
Đúng vậy, bất kỳ ai cũng có thể trải qua giai đoạn tê liệt khi ngủ. Tuy nhiên, hầu hết những người ngủ sẽ chỉ bị tê liệt khi ngủ một hoặc hai lần trong đời. Những người bị rối loạn giấc ngủ như mất ngủ hoặc chứng ngủ rũ có nguy cơ bị tê liệt khi ngủ cao hơn.
Kết luận
Chứng tê liệt khi ngủ là tình trạng được đánh dấu bằng việc cơ thể bạn không thể di chuyển khi ngủ hoặc thức dậy. Hiện tượng này thường đi kèm với ảo giác đáng sợ, bóng đè không gây hại. Bằng cách xác định và điều trị bất kỳ tình trạng tiềm ẩn nào cũng như cải thiện sức khỏe giấc ngủ, bạn có thể kiểm soát được tình trạng tê liệt khi ngủ để đảm bảo một đêm ngon giấc, không sợ hãi.
Hy vọng thông tin hữu ích trên sẽ giúp bạn có được lựa chọn tốt nhất cho giấc ngủ. Để được tư vấn và đặt mua chăn ga gối đệm Everon, vui lòng liên hệ theo hotline hoặc địa chỉ showroom gần nhất thuộc Everon365.com.